Wat je niet zag door ‘nieuwswaardecriteria’

Het nieuws stond de afgelopen anderhalve week in het teken van de vliegramp met MH17, waarbij 194 Nederlanders om het leven zijn gekomen. De reden dat je dit nieuws ziet, kijkt en luistert, is omdat de redactie dit voor jou heeft ‘geselecteerd’ aan de hand van nieuwswaardecriteria. Wat je bijvoorbeeld nauwelijks (of niet) zag, is dat er in de afgelopen anderhalve week zo’n 1300 andere mensen zijn omgekomen bij rampen. Een kijkje in de journalistieke keuken: de nieuwswaardecriteria.

De afgelopen anderhalve week stond het Nederlandse nieuws vooral in het teken van MH17; het vliegtuig van Malaysian Airlines dat op 17 juli neerstortte in Oost-Oekraïne. Een vreselijke gebeurtenis, waarbij 194 Nederlanders om het leven kwamen. Tot een week na de ramp, verbleef ik bij mijn vader in Roermond. Ik volgde daar het nieuws en keek naar de live-uitzendingen rondom de gebeurtenis. Met mijn vader besprak ik de nieuwsverslaggeving en hoe de journalistiek op zo’n moment (waarschijnlijk) te werk gaat.

Tijdens de gebeurtenissen rondom MH17 vertelde ik mijn vader dat er zoveel media-aandacht voor de ramp is omdat er Nederlanders bij zijn betrokken. Ik vertelde hem over de ‘nieuwswaardecriteria‘/’nieuwsfactoren‘. Voor iedere (nieuws)journalist een voor de hand liggend gegeven en zelfs iets dat bij de meesten journalisten zó in het systeem zit dat het automatisch gaat. Maar waarschijnlijk is dit voor de meesten nieuwsconsumenten (zoals mijn vader) niet zo logisch.

Busongeluk in China van afgelopen week

Busongeluk in China van afgelopen week – Bron: Reuters

Wat je niet zag

Terwijl we in Nederland de afgelopen anderhalve week aandacht hebben besteed aan MH17, gingen de gebeurtenissen in de rest van de wereld uiteraard gewoon door. De reden dat deze gebeurtenissen weinig (of zelfs geen) aandacht kregen, heeft te maken met ‘nieuwswaardecriteria‘/’nieuwsfactoren‘; een gebeurtenis heeft meer kans om (groot) nieuws te worden als ze aan meerdere kenmerken voldoen (bijvoorbeeld dat er Nederlanders bij een gebeurtenis zijn betrokken). Verder heb je te maken met beperkte ruimte of tijd; een krant heeft maar een beperkt aantal pagina’s en het journaal heeft maar een beperkt aantal minuten zendtijd. Je kunt dus niet al het nieuws behandelen. Laten we eens een aantal nieuwsberichten van de afgelopen anderhalve week eruit pikken. Dit nieuws heeft maar weinig media-aandacht gekregen:

Een vliegtuig van Air Algérie

Een vliegtuig van Air Algérie – Bron: Wikipedia.org

Nieuwswaardecriteria

Terwijl Nederland in de ban was van het vreselijke ongeluk in Oost-Oekraïne, zijn er in de berichten hierboven opgeteld zo’n 1300 anderen mensen omgekomen. En dan heb ik er slechts een paar gebeurtenissen uitgepikt. Ik heb nog lang niet alles gehad (bijvoorbeeld het busongeluk in Dresden en nog eens 15 doden in Afghanistan op 25 juli heb ik niet genoemd). De reden dat dit nieuws ons nauwelijks (of zelfs niet) bereikt, komt door nieuwswaardecriteria. Ik heb het begrip al een paar keer laten vallen. Op internet begint dit begrip meer en meer te vervagen. Een website als Nu.nl plaatst vrijwel al het grote nieuws uit de hele wereld. Maar een krant heeft maar een beperkt aantal pagina’s en het journaal heeft maar een beperkt aantal minuten. Dan ga je als journalist/redactie selecteren: wat ga ik wel en wat ga ik niet brengen?

Om te bepalen wat belangrijk of juist niet belangrijk is voor je kijker, lezer en/of luisteraar, maak je gebruik van de nieuwswaardecriteria. Je bepaalt voor de nieuwsconsument wat ze graag willen zien, wat interessant is om te lezen, wat belangrijk is om te brengen en wat juist niet. In de praktijk kijkt nooit iemand naar een lijstje met criteria; de meesten journalisten weten op gevoel of iets interessant is of niet, de nieuwswaardecriteria variëren uiteraard per medium (voor een regionale krant is het anders dan voor een landelijke nieuwszender) en er is voortdurend discussie over wat er wel of niet op het lijstje moet staan. Maar grofweg kunnen we deze ‘traditionele’ nieuwswaardecriteria onderscheiden (samengesteld met behulp van het boek ‘Wat is nieuws?‘):

  • Dichtbijheid; een gebeurtenis is nieuws als het dichtbij is in tijd (actueel), in afstand (als iets in je regio gebeurt) of in beleving (de vliegramp in Oekraïne raakt ons allemaal omdat het dichtbij komt; er zijn Nederlanders bij betrokken).
  • Uniciteit; een gebeurtenis is uniek in zijn soort.
  • Verandering; Als een situatie die al jaren of decennia hetzelfde is opeens verandert, is dat nieuws.
  • Elite; Denk bijvoorbeeld aan elitepersonen (zoals bekendheden die in het nieuws komen) en aan elitelanden (een grote gebeurtenis in Amerika zal eerder in het Nederlandse nieuws komen dan een grote gebeurtenis in India of Pakistan).
  • Emotie, spanning en sensatie; spectaculaire beelden, sensatie, emotie enzovoort. Het ‘verkoopt’ allemaal beter in de media en mensen willen het graag lezen, kijken of luisteren.
  • Gevolgen voor de doelgroep; een bepaalde gebeurtenis kan in Nederland iets voor jou betekenen; de prijzen gaan omhoog, bij een watersnoodramp wil je zeker weten dat je huis veilig is en als een vliegtuig neerstort hoop je dat je familie en vrienden er niet bij betrokken zijn. Dit zijn allemaal gevolgen voor de doelgroep.
  • Beschikbaarheid; Dit is voor televisie een heel belangrijk nieuwswaardecriterium. Grofweg komt het hier op neer: heb je geen beelden, dan kun je het niet laten zien op televisie. Maar met de komst van het internet is het uiteraard steeds makkelijker geworden om beelden van een gebeurtenis te krijgen en te laten zien.
Brad Pitt is een voorbeeld van een 'elitepersoon'

Brad Pitt is een voorbeeld van een ‘elitepersoon’ – Bron: Wikipedia.org

Dit zijn grofweg de nieuwswaardecriteria die van belang zijn in de (nieuws)journalistiek. Een interessant verhaal valt meestal samen met een aantal nieuwswaardecriteria. Ga de vliegramp van MH17 maar eens analyseren met behulp van bovenstaande punten. Je zult zien dat er meerdere criteria zijn aan te wijzen.

De nieuwswaardecriteria worden in de praktijk automatisch ingezet; een journalist kent ze wel ongeveer uit z’n hoofd. Maar als je begint met je studie journalistiek is dit één van de eerste dingen die je leert. Behalve dat je ermee kunt bepalen wat nieuws is, kun je ook inschatten wat absoluut geen nieuws is. Bovendien is het belangrijk om te beseffen dat als er een gebeurtenis is die ‘hoger scoort‘ wat betreft nieuwswaardecriteria, dat dit nieuws meer aandacht zal krijgen dan een gebeurtenis die ‘lager scoort‘. Dat verklaart bijvoorbeeld waarom de meesten mensen maar weinig hebben gehoord over het busongeluk in China van vorige week zaterdag. Al met al is het belangrijk om te beseffen dat je iets hoort, leest of kijkt over een bepaalde gebeurtenis omdat de redactie dit voor jou (aan de hand van de nieuwswaardecriteria) heeft geselecteerd.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s