Drank is maar bijzaak; een overzicht van vastelaovend tradities

Als ik buiten Limburg vertel dat ik carnaval vier, gaat men er al vrij snel vanuit dat ik vooral veel ga drinken, dat dat dé essentie van de carnaval (of in het Limburgs: vastelaovend) is. Toch is alcohol (zeker bij het Limburgs vastelaovend) maar bijzaak (net zoals dat bij Koninginnedag ook maar bijzaak is). De vastelaovend draait om oude tradities en gewoonten, om saamhorigheid, om relativering en verbroedering. Dat gaat allemaal een stuk verder dan verkleed gaan en veel bier te drinken. Een overzicht van wat het dan wel is.

Zo, vijf dagen Limburgs carnaval, vastelaovend, achter de rug. Vandaag, aswoensdag, heb ik gebruikt om bij te komen. Ik kan natuurlijk niet ontkennen dat ik tijdens de afgelopen dagen een aantal biertjes heb genuttigd. Maar het is voor de meeste Nederlanders maar moeilijk om te begrijpen dat het Limburgs carnaval doorweekt is met tradities. Bier, wijn en andere alcoholische dranken zijn maar bijzaak. Sterker nog, ik ben vijf dagen lang zo’n 15 uur per dag op pad. Als ik dan continue flink drink, houd ik het zeker niet zo lang vol. Het is mooi om te zien dat NOS aandacht besteedt aan die andere kant van carnaval, de kant die maar weinig Nederlanders kennen: de tradities.

Als klein jongetje verkleedde mijn moeder me al als teddybeer of als clown. En ik ben zeker niet de enige. Al mijn Limburgse vrienden kregen de carnaval met de paplepel ingegoten. Net als mijn vader, net als mijn opa en net als mijn overgrootvader. Maar wat vieren we dan? Om dat uit te leggen moet ik eerst benadrukken dat de tradities verschillen van stad tot stad. Dit (samen met het Limburgs dialect dat in iedere stad anders is) kan wijzen op de versnippering van Limburg die er in de geschiedenis heeft bestaan. Op internet zijn er verschillende overzichten te vinden van de tradities (voorbeeld 1, voorbeeld 2, voorbeeld 3). Maar laten we hier één stad eruit pikken: Roermond, daar kom ik zelf vandaan en ben ik (zoals het cliché luidt) geboren en getogen. Een overzicht van hoe het vastelaovendsfeest er zo uitziet.

  • Brabant versus Limburg; Brabant en Limburgs carnaval/vastelaovend, dat is een wereld van verschil. In Brabant vieren ze namelijk het bourgondisch carnaval. Terwijl Limburg juist het Rijnlands carnaval viert.
  • Vastelaovend (vastenavond); In Limburg wordt carnaval aangeduid als vastelaovend. De naam is afkomstig van de avond vóór het vasten. Na de carnaval begint namelijk de vastenperiode van 40 dagen. Deze 40 dagen verwijzen naar de 40 dagen dat Jezus door de woestijn trok. Vóór deze 40 dagen maakten de vastelaovendvierders de laatste resten eten en drank op om zo, met een feest, voor te bereiden op de vastenperiode. Na de vastenperiode van 40 dagen is het Pasen. Carnaval is overigens afkomstig van het Latijnse ‘carne vale‘, dat ‘vlees vaarwel’ of ‘afscheid van het vlees’ betekent.
  • Drie dagen; Officieel duurt de carnaval (of vastelaovend) drie dagen: zondag, maandag en dinsdag (van origine: tot en met dinsdagnacht 23.59 uur). In het centrum van Roermond wordt dinsdagnacht the last post gespeeld als afsluiting van de vastelaovend. In de loop der tijd is het feest groter geworden en is de rest van het weekend erbij gekomen.
Haring happen. bron: Roel Wijnants

Haring happen. bron: Roel Wijnants

  • Aswoensdag en haring happen; De naam aswoensdag is afkomstig van het halen van een askruisje in de kerk; de priester tekent met as een kruisje op je voorhoofd (ook dit is uiteraard een verwijzing naar de bijbel). Hiermee wordt de vastenperiode ingeluid. Het ‘haring happen‘ hoort daarbij ook als traditie (in het Limburgs haering sjelle).
  • Wisselende data; carnaval begint ieder jaar op een andere datum. De data van carnaval hangen samen met pasen. Pasen wordt gehouden rondom de eerste volle maan na het begin van de lente en precies 40 dagen voor pasen begint de carnaval. Concreet betekent dit dat vastelaovend op z’n vroegst op 1 februari en op z’n laatst op 9 maart kan beginnen. Zo gebeurt het dat je het ene jaar een ijskoude carnaval hebt (soms met sneeuw en hagel) en het andere jaar alle dagen in volle zon staat. Wat nooit verandert zijn de (traditionele) carnavalsdagen: zondag, maandag en dinsdag.
11de van de 11 in Maastricht.

11de van de 11 in Maastricht – Bron: Vastelaovendinlimburg.nl

  • Opening van het carnavalsseizoen (11de van de 11de); Ieder jaar wordt het carnavalsseizoen geopend op de 11de van de 11de (11 november). Vanaf die datum tot aan het begin van de carnaval worden er verschillende activiteiten gehouden: uitroepen van de carnavalsprins, uitroepen van de jeugdprins, cd-presentaties (met muziek van een carnavalsvereniging), bonte avonden, recepties (om de prins welkom te heten), liedjesavonden enzovoort enzovoort.
  • Alles komt in 11; Bijna alles wordt tijdens carnaval geteld in 11 (het gekkengetal). Een carnavalsvereniging kan bijvoorbeeld 3 keer 11 (4 keer 11 of 5 keer 11 enz.) jaar bestaan, iedere carnavalsvereniging heeft een Raad van Elf (het bestuur van een vereniging), evenementen beginnen 11 minuten over 11 (of 11 minuten na een bepaalde tijd), het carnavalsseizoen wordt geopend op de 11de van de 11de (om 11.11 uur) enzovoort.
Woman_at_carnaval_parade_in_Heerlen_2012

Kleding en schmink tijdens vastelaovend. bron: wikipedia.org

  • Kleding; In tegenstelling tot het Brabants carnaval, is ‘hoe’ je verkleed gaat in een groot deel van Limburg onbelangrijk. Van origine maakten de vastelaovendvierders hun eigen kleding dat zo gek of opvallend mogelijk was, met veel felle kleuren (traditioneel rood, geel en groen) en aparte kleding. De kleding bestaat vaak uit uitgebreide kostuums en omdat veel van het vastelaovend op straat afspeelt, draag je dikke jassen en/of meerdere lagen over elkaar. Maar let op, zelfs die dikke jassen zijn onderdeel van je kostuum.
  • Schmink; Je gaat geschminkt. Het mooiste is je hele gezicht zo fel mogelijk met prachtige creaties schminken. De traditionele kleuren die in Limburg sowieso terug blijven komen zijn rood, geel en groen.
Sjtasie Festasie in Roermond. bron: sjtasiefestasie.nl

Sjtasie Festasie in Roermond. bron: sjtasiefestasie.nl

  • Buiten is het feest; Veel mensen denken misschien dat je met carnaval de hele dag in de kroeg staat, maar dat is absoluut niet hoe het er in Limburg aan toe gaat:  je viert het buiten! Zo worden er op zaterdag door de hele provincie grote buitenfeesten gehouden (bijvoorbeeld de Sjtasie Festasie in Roermond en de Boetegeweune Boetezitting (‘De Zoepkoel‘) in Venlo) en door de hele provincie vinden er optochten plaats. Kortom, het feestje is buiten. Je gaat alleen ’s avonds naar binnen, als het donker en koud wordt.
  • Optocht; Van het kleinste dorpje tot de grootste stad; iedere plaats heeft zijn eigen optocht. De optocht is een van de hoogtepunten van de vastelaovend. Tijdens de optocht wordt er de spot gedreven met (lokale) politici (of gebeurtenissen), feesten carnavalsvierders (uitbundig) op een carnavalswagen en laten de prinsen (of prins) van een stad zich zien.
  • Carnavalsverenigingen; Ieder stad in Limburg heeft minimaal één (maar meestal veel meer) carnavalsverenigingen. Deze verenigingen kennen verschillende rangen en standen en tientallen oude tradities (te veel om op te noemen). Prins van een carnavalsvereniging word je alleen als je wordt gevraagd! Bovendien kost het vaak ook veel geld om prins te zijn. Maar prins zijn geeft je wel aanzien; één carnavalsseizoen lang ben je het gezicht van de vereniging en komt iedereen te weten wie je bent. En om je te ondersteunen heb je twee of drie adjudanten (die de prins zelf mag uitkiezen).
  • Zorgen vergeten; Een belangrijk onderdeel van de vastelaovend is dat je even een paar dagen je zorgen kunt vergeten. De boog hoeft niet altijd gespannen te zijn en tijdens de vastelaovend hoef je je alleen maar te concentreren op de diverse feesten en tradities, op je vrienden die aan je zijde staan, een mooi vastelaovendpakje en een prachtig geschminkt gezicht. De zorgen van alledag, die komen na de carnavalsperiode wel weer. Relativeren is een heel belangrijk begrip tijdens de vastelaovend; je hoeft het even allemaal niet zo serieus te nemen (dat doe je de rest van het jaar waarschijnlijk wel).
  • Afkomst, werk en maatschappelijke positie zijn onbelangrijk; Aangezien iedereen verkleed en geschminkt is, maakt het even niet uit wat voor functie je hebt, uit wat voor gezin je komt en hoeveel geld je bezit. De fabrieksarbeiders, bouwvakkers en werklozen staan vastelaovend te vieren naast en met de (bank)directeuren, doktoren en advocaten. Dat is allemaal totaal onbelangrijk want waar het om gaat is de voorliefde voor vastelaovend en het feest dat je samen viert.

Dit is in een notendop het carnaval in Limburg, vastelaovend. Een feest vol met tradities en gewoontes. Hopelijk valt het op dat alcohol en veel drinken maar slechts een klein onderdeel is van het feest. Je kunt het net zo wild maken als je wilt (net zoals dat bij Koninginnedag, het WK-voetbal of elk ander feest ook het geval is). Ik ben er van jongs af aan mee opgegroeid en vier ongeveer hetzelfde vastelaovendfeest als mijn vader en mijn opa. Het gaat voornamelijk om de saamhorigheid.

3 gedachtes over “Drank is maar bijzaak; een overzicht van vastelaovend tradities

      • edwinvossen zegt:

        Ja dat stuk had ik inderdaad tijdens het schrijven al eens gelezen. Maar dat het niks met de kerk en met vasten te maken heeft, is in het huidige carnaval in Limburg (zoals we dat nu kennen) niet helemaal waar. Hij zegt wel dat het Limburgs carnaval afkomstig is van het Rijnlands carnaval (met als middelpunt Keulen). Zo heb ik het inderdaad thuis ook geleerd. Maar verder zijn er echt veel verwijzingen naar de kerk.

        Denk alleen al aan aswoensdag (waarbij je een askruisje gaat halen) en de wisselende data van carnaval (die samenhangen met de wisselende data van Pasen, dat volgens mij toch echt een Christelijk feest is). Bovendien zegt hij wel erg kort door de bocht dat de kerk een vastenfeest heeft ingelast. Terwijl dit toch echt direct een verwijzing naar de Bijbel is (Matteüs, 4:1-17): “Daarna werd Jezus door de geest meegevoerd naar de woestijn om door de duivel op de proef gesteld te worden. Nadat hij veertig dagen en veertig nachten had gevast, had hij grote honger.” Maar het kan zijn dat een deel van de bijbel dan is herschreven (zo rond het concilie van Benevento, dat Jef de Jager aanhaalt).

        Goed, conclusie is dat ik absoluut geen historicus ben en dat ik het grootste deel van De Jager zeker niet in twijfel trek. Maar ik heb altijd geleerd dat het Limburgs carnaval een mengelmoes is van aan de ene kant het Rijnlands carnaval en aan de andere kant tradities van de kerk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s