Kuifje; hoe Hergé zijn verhalen baseerde op echte gebeurtenissen

Ongeveer twee weken geleden werd de Nederlandse Netflix gelanceerd; een website waar je voor acht euro per maand onbeperkt films en series kan kijken. Ik wou deze online videodienst eens uitproberen. In plaats van series te kijken als Breaking Bad, Prison Break of een van de andere populaire series van dit moment, koos ik voor de tekenfilmserie Kuifje.

De avonturen van Kuifje, zo heet de stripboekenreeks van Hergé waar de tekenfilm op is gebaseerd. Ieder stripboek heb ik zeker vijf keer gelezen en alle boeken staan in mijn boekenkast. De jonge reporter Kuifje was voor mij, als jongetje van tien of twaalf, een voorbeeld. Ik droomde van een leven als journalist waarin ik het ene na het andere mysterie zou ontrafelen en de hele wereld over zou reizen.

Kuifje en HergeDe televisieserie en de film uit 2011, doen vermoeden dat Hergé zijn stripboeken voor kinderen heeft getekend. Het zou de boeken van Hergé echter te kort doen om ‘slechts’ te spreken over een stripboekenreeks voor kinderen. Veel van de conflicten en personages uit de boeken zijn gebaseerd op echte situaties of hebben een diepere betekenis. Op een aantal boeken ontstond flink wat kritiek, scenes zijn in latere versies aangepast en politieke en militaire conflicten worden in de boeken van Hergé gecombineerd met fictie. In dit blogbericht een ode aan mijn jeugdheld Kuifje. Het is verbazingwekkend hoe Hergé in zijn stripboeken fictie met werkelijkheid combineerde.

De avonturen van Kuifje

De stripboeken van Hergé hebben een diepere betekenis en bevatten soms een politieke lading. Meerdere malen heeft de tekenaar een stripboek moeten aanpassen omdat een onderwerp te gevoelig was. Hieronder geef ik een overzicht van de verschillende onderwerpen die in de boeken ter sprake komen. Vaak zijn ze gebaseerd op de actualiteit van het moment dat de stripboeken verschenen.

Al Capone

Al Capone

  • Kuifje in Amerika (1932); Het verhaal speelt zich af tijdens de alcohol drooglegging in de Verenigde Staten. Een belangrijk personage uit het stripboek is Al Capone, gebaseerd op de gelijknamige Amerikaanse maffiabaas. De echte Al Capone was in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw een van de belangrijkste gangsters van Chicago. Het verhaal in het stripboek en het personage Al Capone zijn dus gebaseerd op de actualiteit.
  • Kuifje in Afrika (1931); Dit stripboek heette in eerste instantie Kuifje in Congo, maar werd later in de Nederlandse versie aangepast naar Kuifje in Afrika. In dit boek probeert Hergé een beeld te geven van het koloniale leven in de jaren dertig. Het boek zorgde voor flink wat ophef. In 2007 werd het boek door de Britse uitgevers naar de volwassenafdeling verplaatst omdat er te veel schokkende elementen in zouden staan. De Commission for Racial Equality opperde zelfs om het boek uit de verkoop te halen vanwege de hoeveelheid raciale vooroordelen die er in voorkomen (zie bericht). In België diende een Congolese student bij de Brusselse onderzoeksrechter een klacht in, omdat hij vond dat het album te racistisch is en een belediging voor alle Congolezen (zie bericht). Verder werden verschillende scenes uit het boek (bijvoorbeeld eentje waar Kuifje op jacht gaat) vervangen door diervriendelijkere versies.

    Rechts op de foto: Hergé en Edgar P. Jacobs (aangehaald als E.P. Jacobini)

    Rechts op de foto: Hergé en Edgar P. Jacobs (aangehaald als E.P. Jacobini)

  • De Sigaren van de Farao (1934); Het eerste dat opvalt aan de omslag van het stripboek, is dat de tweede persoon van rechts E. P. Jacobini heet. Dit is een verwijzing naar een goede vriend van Hergé: Edgar P. Jacobs. Het boek speelt in op de ontdekking van het graf van Toetanchamon in 1922, door Howard Carter. Veel van de expeditieleden stierven, kort na de ontdekking, op mysterieuze wijze (zie bericht). Lange tijd gingen er geruchten over de vloek van de farao. Deze elementen heeft Hergé verwerkt in het boek.

    Hergé en Zhang Chongren

    Hergé en Zhang Chongren

  • De Blauwe Lotus (1936); In België leerde Hergé twee mensen van Chinese afkomst kennen, waar hij later goed bevriend mee was. De ene is zijn goede vriend Zhang Chongren (in De Blauwe Lotus wordt hij vertolkt in het personage Tchang Tchong Yen), de andere is de Chinese diplomaat en minister Lou Tseng-Tsiang. Van hen kreeg Hergé veel informatie over China, die hij gebruikte in zijn stripboek. Voor het verhaal deed de tekenaar veel research. Het stripboek is gebaseerd op de Japanse invasie in China (in de jaren ’30 van de vorige eeuw) en het Mantsjoerije-incident. De opiumhandel speelde in die tijd een belangrijke rol in China (al eerder werden er ‘opiumoorlogen‘ gehouden). Ook in het stripboek staat dit verhaal centraal. De Blauwe Lotus werd in 1999 verkozen in Le Monde’s 100 Books of the Century (plaats 18). Verder kreeg Hergé door het boek een uitnodiging van de toenmalige leider van China (Chiang Kai-Sek) om een bezoek te brengen aan het land.
  • Het Gebroken Oor (1937); Als je dit stripboek nader bestudeert, valt je op dat het verhaal is gebaseerd op de Chaco-oorlog, tussen Bolivia en Paraguay. Verder is de wapenhandelaar uit het boek, Basil Bazaroff, gebaseerd op de Griekse Basil Zaharoff. Maar goed, het boek heet Het Gebroken Oor (van het houten beeldje dat in het stripalbum voorkomt). Dit is misschien wel de belangrijkste verwijzing. Hierbij wijst Hergé op de Belgische archeoloog Henri Lavachery. Lavachery bracht in 1935 een houten beeldje mee terug uit Peru. Tot slot, een van de karakters uit het boek heet Generaal Alcazar. Hij lijkt te zijn gebaseerd op Che Guevara of Fidel Castro (in zijn begintijd).
  • De Zwarte Rotsen (1938); Het verhaal van De Zwarte Rotsen hangt, net zoals veel boeken van Hergé, samen met de actualiteit van die tijd. Hergé baseerde zijn stripboek waarschijnlijk op het verhaal dat Russische namaakbiljetten vanuit Europa naar de Sovjet-Unie werden getransporteerd. Het kasteel op het eiland in het stripboek, is gebaseerd op twee monumenten: het beschermd, historisch monument Vieux-Château de L’Île d’yeu op een klein eiland in Frankrijk en Lochranza Castle op het Schotse eiland Arran.

    vieux-château de l'Île d'yeu, Lochranza Castle & het kasteel uit het Kuifje stripboek

    vieux-château de l’Île d’yeu, Lochranza Castle & het kasteel uit het Kuifje stripboek

  • De Scepter van Ottokar (1939); Het album kwam uit in 1939; één jaar na de ‘anschluss‘ van Oostenrijk bij Duitsland en vlak voor de Duitse invasie in Polen. De koning uit het verhaal (Koning Muskar XII) is gebaseerd op Carol II van Roemenië. Net als veel andere personages uit de boeken van Hergé, lijkt ook dit personage veel op de persoon waarop hij is gebaseerd, Carol II. Hergé vertelt in het stripboek dat de anschluss niet is gelukt, de werkelijke anschluss van 1938 lukte wel. De naam Müsstler in het stripboek, is een samentrekking van Mussolini en Hitler.
  • Het Geheim van de Eenhoorn (1943); Voor het ontwerp van de Eenhoorn baseerde Hergé zich op het model van het schip Le Brillant, te vinden in het Musée National de la Marine in Parijs. De naam, de Eenhoorn, is waarschijnlijk afkomstig van het Britse fregat HMS Unicorn. Kasteel Molensloot is volledig gebaseerd op het Château de Cheverny, in Frankrijk.
  • De 7 Kristallen Bollen (1948); Net als De Sigaren van de Farao speelt het stripboek De 7 Kristallen Bollen in op de ontdekking van het graf van Toetanchamon door Howard Carter en het daarbij mysterieuze overlijden van de verschillende expeditieleden. In die tijd ontstond het gerucht dat de vloek van de farao ervoor had gezorgd dat de verschillende ontdekkingsreizigers opeens en op mysterieuze wijze waren overleden. De ‘bolbliksem‘ in het boek is overigens geen verzinsel van Hergé maar is een verschijnsel dat echt bestaat.
  • Kuifje en het Zwarte Goud (1950); Voor dit verhaal heeft Hergé veel gebruik gemaakt van boeken en verhalen van journalist Anton Zischka. Het karakter en uiterlijk van het personage Emir Mohammed Ben Kalisj Ezab is gebaseerd op de stichter van Saoedi-Arabië, Abdoel Aziz al Saoed. Het kleine jongetje Abdallah is gebaseerd op een jeugdfoto van Faisal II van Irak.

    Emir Ben Kalisj Ezab & Abdoel Aziz al Saoed

    Emir Ben Kalisj Ezab & Abdoel Aziz al Saoed

  • Mannen op de maan (1954); Opvallend aan Mannen op de Maan is dat dit stripboek van Hergé vijftien jaar vóór de eerste maanlanding uitkwam. Hoe het er op de maan uitzag, wist niemand nog precies. Voor het boek heeft Hergé een flinke hoeveelheid research gedaan. De raket uit het stripalbum is bijvoorbeeld gebaseerd op de V-2 Raket van Wernher von Braun. In het boek van Hergé valt ook de strijd tussen de USA en de USSR op. Tussen de twee grootmachten was er bij het verschijnen van het stripboek een ware ‘ruimte-race’ gaande, onder andere over wie er als eerste een maanlanding zou maken. In het boek ontdekt Kuifje ijs op de maan. Dit werd jarenlang door wetenschappers gesuggereerd maar pas aangetoond in 2008 (zie bericht).

    Hotel uit het stripboek en het echte hotel

    Hotel uit het stripboek en het echte hotel

  • De Zaak Zonnebloem (1956); Dit is het antwoord van Hergé op de Koude Oorlog. In het boek heet de Bordurische leider Pleksy-Gladz. Hij wordt nooit als karakter aangedragen, maar is in verschillende stripboeken wel op standbeelden en portretten afgebeeld. Daarbij heeft hij veel gelijkenis met Joseph Stalin. De achtergrond speelt zich af in Genève en omgeving. Zo bestaat het Hotel Cornavin, waar Kuifje en Kapitein Haddock in verblijven ook echt.
  • Vlucht 714 (1968)Het meest opvallende detail uit dit boek, is dat het karakter Mik Kanrokitoff vrijwel volledig is gebaseerd op Jacques Bergier. De van oorsprong Russische Bergier was in zijn leven geïnteresseerd in (de mogelijkheid van) buitenaards leven. Hij verkende regelmatig gebieden waar UFO’s werden waargenomen. In Vlucht 714 baseert Hergé zich volledig op Jacques Bergier om daaruit het personage Mik Kanrokitoff neer te zetten.

    Mik Kanrokitoff & Jacques Bergier

    Mik Kanrokitoff & Jacques Bergier

En verder…?

Bij het schrijven van de boeken heeft Hergé zich regelmatig moeten in lezen. In zijn boeken beschrijft hij politieke situaties en historische gebeurtenissen door de ogen van Kuifje. Hierboven heb ik niet alle boeken besproken. Ik heb alleen de verhalen gepakt met de meest interessante achtergronden.

Kuifje en 'Hergé' op straat

Kuifje en ‘Hergé’ op straat

Een ander leuk detail uit de stripboekenreeks is dat Hergé zich regelmatig, in vrijwel ieder boek, als karakter heeft opgenomen. Soms speelt hij een journalist of een reporter, op andere momenten is hij slechts een toeschouwer. Verder is  het ook nog noemenswaardig om te vermelden dat het personage Professor Zonnebloem is gebaseerd op de wetenschapper Auguste Piccard. De overeenkomst tussen beiden heren is verbazingwekkend.

Jaren heb ik de stripboeken van Kuifje gelezen en pas onlangs kwam ik erachter dat de tekeningen van Hergé veelal op werkelijkheid zijn gebaseerd. Sterker nog, in het verleden kreeg de tekenaar regelmatig kritiek en werd hij beschuldigd van racisme en antisemitisme. Na de Tweede Wereldoorlog kregen zijn boeken een meer psychologisch dan politiek karakter. Over de avonturen van Kuifje en de tekeningen van Hergé is een uitgebreid boek geschreven, The Metamorphoses of Tintin or Tintin for Adults (online te lezen via Google Books).

Tot slot wil ik afsluiten met een prachtige documentaire over Hergé, Tintin et moi, gemaakt door filmmaker Anders Ostergaard. Al met al zorgt deze documentaire ervoor (en hopelijk ook de rest van het blogbericht) dat je anders tegen de stripboekenreeks Kuifje aankijkt.

3 gedachtes over “Kuifje; hoe Hergé zijn verhalen baseerde op echte gebeurtenissen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s