Filmrealiteit: Enemy at the Gates

Een paar maanden geleden begon ik hier op mijn blog een nieuwe categorie, ‘Filmrealiteit‘.  Aangezien ik zelf ontzettend van een goede film houd, wou ik daar op mijn blog ook iets mee doen. Vaak vraag ik me tijdens het kijken naar een speelfilm af of (delen van) het verhaal echt is/zijn. Verrassend genoeg blijkt er altijd een kern van waarheid in het verhaal te zitten. In de vorige Filmrealiteit had ik het over de film Up in the Air (2009). Deze staat in het teken van een oude klassieker: Enemy at the Gates (2001).

Filmrealiteit: Enemy at the Gates

Enemy at the Gates, een prachtige film met een hele rits aan bekende acteurs, al meer dan een decennium geleden gemaakt. De film vertelt het verhaal van een sluipschutter tijdens de slag om Stalingrad, een belangrijke slag tijdens de Tweede Wereldoorlog (WO2). Allereerst even de belangrijkste personages uit de film: Vassili Zaitsev (hoofdpersoon, gespeeld door Jude Law), Major König (gespeeld door Ed Harris), Tania Chernova (gespeeld door Rachel Weisz), Commisar Danilov (Joseph Fiennes), Nikita Khrushchev (Bob Hoskins) en Koulikov (Ron Perlman). Daarmee heb je de grootste acteurs en belangrijkste personages uit de film in een klap opgesomd. Dat de slag om Stalingrad echt is gebeurd staat buiten kijf. Maar hebben de personages uit de film echt bestaan en hoe zit het met het verhaal rondom de twee sluipschutters?

Nikita Khrushchev. bron: www.nndb.com

Nikita Khrushchev. bron: http://www.nndb.com

Geschiedkundig gezien is Nikita Sergeyevich Khrushchev (gespeeld door Bob Hoskins) de bekendste van bovenstaande figuren. Tijdens de slag om Stalingrad was Khrushchev politiek adviseur van Andrey Yeryomenko. Ten tijde van WO2 was Yeryomenko generaal en later zelfs ‘Marshal of the Soviet Union‘ (de hoogste functie binnen het leger). Na de oorlog werd Khrushchev premier (van 1958 tot 1964). Hij stierf in 1971 in Moskou. Nikita Khrushchev heeft dus zeker bestaan, maar hoe zit het met de andere personages uit de film en klopt het verhaal (ongeveer)?

Naar alle waarschijnlijkheid is het verhaal van Enemy at the Gates (enigszins) geromantiseerd. Het zal dus zeker niet helemaal gebaseerd zijn op waarheid. Laten we eens kijken naar de overige personages:

Viktor Koulikov

Viktor Koulikov. bron: http://www.warheroes.ru

Koulikov (gespeeld door Ron Perlman); Op de website van IMDB wordt gesproken over een ‘interesting invention‘, maar klopt dat wel? Met een beetje zoekwerk komen we uit op een Franse wikipediapagina en een aantal Russische biografiepagina’s (pagina 1, pagina 2, pagina 3) over Viktor Koulikov; een Russische officier, geboren in 1921. “Hij heeft echt bestaan“, zou je denken. Toch zijn er nog wat zaken die niet helemaal kloppen. In de film is Koulikov een man van 40 a 50 jaar oud. Terwijl Viktor Koulikov tijdens de slag om Stalingrad niet ouder kan zijn geweest dan 22 jaar. Verder heeft de echte Koulikov tijdens WO2 mee gevochten in Kiev, Kharkov en (het meest interessant) aan het Russische Kalininfront (zo’n 500 kilometer verwijderd van Stalingrad). In de film wordt gezegd dat personage Koulikov in Duitsland heeft gestudeerd en daar zijn tanden heeft verloren. Viktor Koulikov heeft echter gestudeerd in Wit-Rusland, in Grodno (tegen de Poolse grens aan). Of het personage Koulikov dus dezelfde is als de Russische Viktor Koulikov wordt niet helemaal duidelijk.

Commissar Danilov (gespeeld door Joseph Fiennes); Ook hier begin ik weer met zoeken, door allereerst te kijken op IMDB. Helaas is de biografie van Commisar Danilov daar nog niet toegevoegd. Via zoekmachine Google kom ik uit op de wikipediapagina van Valeri Danilov, een Russische legerhistoricus. Het wordt niet helemaal duidelijk of deze Danilov aanwezig is geweest bij de slag om Stalingrad en of het om dezelfde personen gaat.

Vassili Zaitsev & Tania Chernova? bron: http://www.grupoacir.com.mx

Vassili Zaitsev & Tania Chernova? bron: http://www.grupoacir.com.mx

Tania Chernova (gespeeld door Rachel Weisz); In mijn ogen is Tania Chernova het meest onwaarschijnlijke karakter uit de film. Het lijkt erop dat het verhaal rondom dit personage is gecreëerd om liefde in de film te brengen. Oftewel, geromantiseerd voor de film. Maar hier kon ik me weleens in vergissen. In het boek The Sniper, van James Riordan, wordt Tania Chernova aangehaald (gevonden via deze wikipediapagina). Het boek The Sniper is opgenomen in de collectie van Google Books en is daardoor makkelijk doorzoekbaar: zie hier het boek The Sniper. Op verschillende pagina’s komt Tania terug. Op internet duikt al snel deze foto op. Links de hoofdpersoon uit de film, Vassili Zaitsev. Rechts Tania Chernova? De Spaanse website waar deze foto op staat doet vermoeden van wel.

Vervolgens komen we uit bij de twee ‘kopstukken’ uit de film: de hoofdpersoon Vassili Zaitsev en Major König. Hebben zij echt bestaan en zijn de verhalen rondom de twee scherpschutters gebaseerd op waarheid?

Vassili Zaitsev (gespeeld door Jude Law); De foto hierboven doet al vermoeden dat Vassili Zaitsev echt heeft bestaan. Op internet zijn verschillende verwijzingen, biografieën, filmpjes enzovoort over de Russische scherpschutter terug te vinden: Russische biografie, Engelse biografie, hij staat op een lijst met ‘Top WW2 Snipers‘, op YouTube zijn verschillende filmpjes over hem te zien, natuurlijk de wikipedia-pagina en, niet te vergeten, het boek dat door Vassili Zaitsev is geschreven, Notes of a Russian Sniper, is nog steeds te koop. De held uit Enemy at the Gates heeft dus echt bestaan. In Rusland wordt hij gezien als een nationale held. Het geweer waar hij tijdens de slag om Stalingrad mee heeft geschoten (Mosin Nagant), is momenteel nog te bezichtigen in het ‘Museum of the Defence of Stalingrad‘ (zie hier Russische website van het museum). In 1943 kreeg hij de titel ‘Hero of the Soviet Union‘. Zaitsev stierf in 1991 op 76-jarige leeftijd. Hij werd begraven op ‘Mamayev Kurgan‘ (foto van bovenaf) in Stalingrad (tegenwoordig Volgograd). Zijn begrafenis werd uitgezonden (zie hier het verslag) op de Russische zender, 1TV.

Major König (gespeeld door Ed Harris); Dan blijft er nog één personage uit de film over die ik wil bespreken. Volgens verschillende websites zou Vassili Zaitsev 242 Duitsers hebben neergeschoten tijdens de slag om Stalingrad, waaronder 11 ‘snipers’. In de film wordt er door de Duitsers een soort tegenoffensief ingezet in de vorm van Major König; hij moet Zaitsev opsporen. Heeft deze ‘Major König’ echt bestaan? Als ik z’n naam intyp in Google, kom ik al snel uit bij Erwin König, een scherpschutter van de Duitse Wehrmacht. Toch is er wel wat discussie over of de scherpschutter werkelijk heeft bestaan. Op internet zijn er verschillende kanten van het verhaal te horen. Zo wil dit filmpje laten zien dat hij echt heeft bestaan en op verschillende fora wordt juist beweerd dat het een verzinsel is (‘totally fictious‘). Een lastige discussie. Een andere versie van het verhaal is dat het niet Erwin König was die werd gestuurd door de Duitsers om jacht te maken op Zaitsev, maar Heinz Thorvald. Maar ook dit levert weinig resultaten op. Het internet staat vol met discussies over wie van de twee is gestuurd door de Duitsers en of de twee personen überhaupt wel hebben bestaan; ‘Did either Erwin Konig or Heinz Thorvald exist?‘.

Al met al is het verhaal van Enemy at the Gates dus lichtelijk gebaseerd op waarheid. Vassili Zaitsev, de scherpschutter die centraal staat in de film, heeft zeker bestaan. Bij de andere personages blijft het onduidelijk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s